Nu we afscheid hebben moeten nemen van Paus Johannes Paulus II wil ik beginnen met een persoonlijke terugblik op zijn pontificaat.

Deze paus zal in de Nederlandse geschiedenisboeken misschien de geschiedenis ingaan als een conservatieve paus. In de eigenzinnige bekrompen Nederlandse media is deze paus vooral afgeschilderd als de paus die tegen condooms was. Zijn uitspraken werden steeds uit hun context gelicht en van argumentatie ontdaan. De opinievormende Nederlanders zijn helemaal gefixeerd op de seksuele vrijheid en losbandigheid. Deze paus stond voor het vasthouden aan de samenhang tussen seksualiteit, liefde en trouw. En terecht. Want liefde en trouw zijn de hoogste evangelische waarden en alleen in die context is seksualiteit menswaardig en verheft zij de mens boven het dierlijke en wordt de vrouw niet gedegradeerd tot lustobject.

In het buitenland zal deze paus echter zeker de geschiedenis ingaan als een revolutionaire paus. In de nieuwsuitzendingen werd regelmatig stilgestaan bij de rol die hij speelde op het geweldloos verdwijnen van het communisme in Oost-Europa. Daar hoef ik niets aan toe te voegen.

Ook zijn openheid voor andere godsdiensten was revolutionair. Hij was de eerste paus in de geschiedenis die een synagoge en een moskee bezocht. En dat kwam voort uit een consequent doortrekken van het nieuwe denken van het 2e Vaticaans concilie over andere godsdiensten. Ook in andere godsdiensten zijn elementen van de waarheid te vinden en kan de H.Geest werken. Daarom is dit de eerste paus geweest die niet uit was op bekering van anders-gelovenden tot het katholicisme, maar de andere godsdiensten en kerken respecteerde en besefte dat we samen deze aarde vreedzaam moeten bewonen. Hij heeft de afgelopen tijd verschillende belangrijke waardevolle ikonen teruggeschonken aan de orthodoxe kerken als gebaar van verzoening, terwijl deze kerken geweigerd hebben de paus te ontvangen. Deze paus was dus in dit opzicht zijn tijd ver vooruit. Hij zat niet vast aan rijkdom en macht en durfde als eerste zijn hand ter verzoening uit te steken.

De derde revolutionaire daad was in het jaar 2000, toen hij een schuldbekentenis deed voor alles wat christenen in het verleden verkeerd gedaan hebben, zoals de jodenvervolging, de kruistochten, veroordeling van wetenschappers, inquisitie en ketterverbranding. Alle vorige pausen hielden de kerk voor heilig en onfeilbaar. Deze paus heeft dat zelfvoldane denken doorbroken, tegen de adviezen van zijn conservatieve curie in. Deze paus heeft geen onfeilbare uitspraken gedaan. Hij noemde zichzelf ook steeds de dienaar der dienaren Gods.

De daad die ik het meest heb bewonderd in deze paus, die mij echt heeft geroerd, dat was dat hij een bezoek bracht in de gevangenis aan de man die in mei 1981 een aanslag op hem pleegde en dat hij deze man vergiffenis heeft geschonken. Dat was voor mij het bewijs dat deze paus echt een heilige was en Jezus navolgde.

"Ik heb met een broeder gesproken die ik vergiffenis heb geschonken en die al mijn vertrouwen geniet",aldus paus Johannes Paulus II na de ontmoeting van ongeveer een kwartier op dinsdag in de kerstweek met AH Agca, de man die op 13 mei 1981 een aanslag pleegde op het leven van de paus. De ontmoeting in de cel van de Ribibbia-gevangenis in Rome vond plaats buiten gehoorafstand van bewakers en gevolg. Voordat de paus de cel verliet knielde Agca voor de paus en kuste zijn ring. Volgens een woordvoerder van het Vaticaan leken de paus en Agca zeer aangegrepen door het gesprek, dat op waarnemers de indruk maakte van een biecht.

Deze paus was ook niet bang tegenstanders te ontvangen en te aanhoren. Hij ging naar Cuba. Hij ontving PLO-leider Arafat toen de PLO nog een terroristische organisatie was. Arafat is daarna een ander beleid gaan voeren, waarvoor hij zelfs met Rabin de nobelprijs voor de vrede kreeg. De paus ging met misdadigers om zoals Jezus omging met Zacheus, met de overspelige vrouw en de goede moordenaar aan het kruis: eerst Gods liefde tonen in het vertrouwen dat de mens zich dan automatisch afkeert van het kwaad.

Ik kreeg een mailtje met de vraag of de volgende paus ook een vrouw kan zijn of dat het mogelijk is dat een volgende paus een vrouwelijke secondante krijgt. Het eerste is niet denkbaar, maar het tweede was bij deze paus eigenlijk al het geval. Ik weet uit inside-information dat deze paus enkele vrouwen als persoonlijke adviseurs had. Eén daarvan was de leidster van de internationale Focolarebeweging, Chiara Lubich, een italiaanse leeftijdgenote van de paus. Zij werd regelmatig uitgenodigd bij congressen en belangrijke bijeenkomsten en ontmoetingen. De paus belde haar regelmatig uit eigen beweging op en ze feliciteerden elkaar bij verjaardagen of andere jubilea.

Ik heb deze paus meermalen in Rome gezien bij grote bijeenkomsten en audiënties, maar nooit een hand gegeven. Ik houd niet van persoonsverheerlijking. Ik liet anderen altijd voorgaan. Maar ik kan niet anders zeggen dan dat deze paus een zeer zegenrijke paus geweest is voor de kerk en de wereld, een geschenk van God waar we heel dankbaar voor mogen zijn.

Bidden we dat God hem mag belonen voor zijn onvermoeibare inzet voor Gods Rijk op aarde.

Winfried Kuipers