Preek

Aanslagen, massamoorden, genocide, gedode militairen in Afghanistan en Irak, guerrillabewegingen: het is dagelijks nieuws. Ik moet u eerlijk zeggen dat het mij persoonlijk afstompt en verlamt: het is ver weg en je kunt er niet veel meer tegen doen dan discussiëren met en over verantwoordelijke politici.
We kunnen wel wat doen tegen de honderden verkeersslachtoffers die nog elk jaar vallen door rustiger te rijden. Ik las in de Vogelvrije fietser, het blad van de Fietsersbond, dat er in de maand september elk jaar zo’n 20 kinderen verongelukken en bijna 700 kinderen zwaargewond raken. Dat kunnen we met z’n allen voorkomen.
Maar wat te doen tegen de Taliban of tegen de burgeroorlog in Darfur of tegen de guerrilla’s in Colombia???
Ik ben eens in de vredeskrant gaan lezen of ik wat oplossingen kon vinden. Het thema van de vredesweek is: “Vechten voor vrede”. Een leuke woordspeling. Wij begrijpen het wel. Maar het cynische is dat terroristen en guerrillabewegingen en alle politici die besluiten tot militaire acties dezelfde woorden gebruiken, maar dan in letterlijke betekenis. Zij menen met geweld de vrede te kunnen bewerkstelligen. Zij gaan de machthebbers bevechten die in hun ogen de boosdoeners zijn, de onrechtplegers, de onderdrukkers. Maar in plaats van vrede en rechtvaardigheid komen er oorlog, angst, armoede, honger, martelingen, doden en ontheemden.

Een paar artikelen in de vredeskrant zijn me opgevallen:
Allereerst een uitspraak van onze eigen bisschop mgr. Van Luyn, president van Pax Christi Nederland:
Hij zegt: “Vertrekpunt voor onze betrokkenheid bij intrastatale conflicten is niet het recht op interventie, maar de verantwoordelijkheid voor mensen die door het conflict worden getroffen om hen te beschermen; de responsibility to protect’. Met andere woorden: louter opkomen voor hún belang plus waardigheid als mens te dienen en op deze wijze ‘belangeloos’ betrokken te zijn, niet uit eigen belang.

In de vredeskrant staat een voorbeeld van een project van het IKV-Pax Christi in samenwerking met de katholiek sportraad in de Hoorn van Afrika, het Peace en Sports- project. Daarin worden kinderen bij elkaar gebracht om met elkaar te voetballen. Kinderen die enkele maanden geleden op elkaar schoten hebben hun wapens ingeruild voor een paar voetbalschoenen. Het programma gebruikt sport als middel om rivaliserende groepen bij elkaar te brengen en vijandschap plus geweld te doorbreken.

Ook lees ik in de vredeskrant over een initiatief in Breda-Noord om in eigen land de vrede te bevorderen. Twee verenigingen waarin uit de nacompetitie gezet omdat een wedstrijd volledig uit de hand was gelopen. De projectgroep van de vredesweek heeft het leidinggevend kader, het bestuur, de trainers en de jeugdleiders van die clubs uitgenodigd om met hen samen na te denken over hoe om te gaan met spelverruwing, discriminatie en wederzijdse vooroordelen.

Deze voorbeelden wijzen ons er op waar de vrede moet beginnen: niet meet het sturen van militairen, maar bij de opvoeding en mentaliteitsvorming van jeugd en jongeren.

Ik was deze week nog bij de Fraters van Tilburg in Vught. Zij worstelen met de dreigende uitsterving van hun orde. Toch hebben zij besloten nog iets te ondernemen om hun gedachtegoed in ieder geval voort te laten bestaan in deze wereld. Ze hebben daartoe de Beweging van Barmhartigheid opgericht. Ze schrijven in een publicatie: “Barmhartigheid is een kernbegrip in alle wereldreligies en levensbeschouwingen… Er is nauwelijks een krachtiger woord te bedenken voor wat een rechtvaardige samenleving zou kunnen binden. … Barmhartigheid begint wanneer de ander jou echt raakt, je bewogen wordt en iets doet of zegt.”

En hier komen we, denk ik bij de kern van de lezingen van vandaag en tevens bij de bron van vrede:
Alle mensen hebben hun fouten en gebreken, en alleen als we barmhartig zijn voor elkaar, dan kunnen we de vicieuze cirkel van vergelding, wraak en geweld doorbreken.

De basis voor deze barmhartigheid is de houding van God zelf tegenover de zondige mens, tegenover ieder van ons dus. Het grote voorbeeld daarin is Paulus. Hij was christenvervolger, godslasteraar en geweldpleger. Toch heeft God hem niet gestraft. In tegendeel. God heeft hem vertrouwen geschonken door hem in zijn dienst te nemen. Hem is barmhartigheid bewezen, zo zegt hij zelf, omdat hij, nog ongelovig, in onwetendheid gehandeld heeft. En hij vervolgt: “Christus Jezus is in de wereld gekomen om zondaars te redden. En de eerste daarvan ben ik. Daarom juist is mij barmhartigheid bewezen”.

God gaat steeds op zoek naar de verloren mens. En daarom zullen wij dat ook doen.
Deze week sprak ik een moeder van wie één van de kinderen volledig ontspoord is. Maar ze zet hem niet uit huis. Kijk, dat is de ware christelijke levenshouding.
Ondernemers die bereid zijn ex-gedetineerden in dienst te nemen. Dat is de ware christelijke levenshouding.
Jezus is niet alleen barmhartig tegenover de zondaar die naar hem toekomt, Jezus gaat zelfs op zoek naar het verloren schaap.

Zo kunnen wij misschien iets doen ter bevordering van de vrede in deze wereld: op de eerste plaats goddelijk barmhartig zijn tegenover mensen die ons onrecht aan doen, op de tweede plaats op zoek gaan naar de ontspoorde medemens.

Wat zegt de Koran over vrede? We kennen inmiddels wel de term djihaad: ten diepste gaat het hierbij om de uiterste inspanning in het hart en het hoofd van de mens tegen het kwaad. Daarbij maakt Mohammed onderscheid tussen de grote en de kleine djihaad. De grote djihaad is de geestelijke strijd tegen verkeerde gedachten, verlangens en driften van zichzelf. Dat is een zware opgave, die bij slagen leidt tot een grote innerlijke vrede. Daarnaast is er de kleine djihaad: de materiele en lichamelijke bescherming van de eigen samenleving en het gezin. Pas in het uiterste geval kan het gaan om militair optreden. Maar ook hier adviseert de Koran vergeving in plaats van vergelding.

Vrede begin dus bij onszelf. De eerste stap naar wereldvrede is barmhartigheid. Wij zijn zelf die zondaar, die Paulus, naar wie God zoekt, die God barmhartig wil zijn en in zijn dienst wil nemen.