Laatst ontmoette ik een jong stel ouders die niet voor de kerk getrouwd waren. Toen ik vroeg waarom niet, antwoordden ze: “Dat kan toch niet als één van de twee niet gedoopt is?”
Dat kan wel. Wat jammer dat ze dat niet wisten.

Het komt steeds meer voor dat mensen gaan samenwonen die eigenlijk wel naar een kerkelijk huwelijk verlangen maar ten onrechte menen dat ze om bepaalde redenen (nog) niet (meer) voor de kerk kúnnen trouwen.
In dit artikel wil ik enkele situaties bespreken; wat in die situaties wel en niet kan en wat de voorwaarden zijn.

Het meest voorkomend is de verkering met een niet-katholiek of met een niet-gelovige. Vroeger werd geëist dat deze partner katholiek werd. Of er werd in stilte op de pastorie getrouwd. In dit opzicht is de houding van de kerk fundamenteel gewijzigd. De kerk respecteert de godsdienstvrijheid en daarmee ook de levensbeschouwing van een niet-katholiek. De kerk vraagt van deze partner echter wel ook dit respect te hebben voor het geloof van zijn/haar katholieke levensgezel en hem/haar niets in de weg te leggen zijn/haar geloof te beleven en aan de kinderen door te geven. Het is dus wel nodig dat men hier onderling over gepraat heeft, elkaars levensopvattingen kent en respecteert alvorens een kerkelijk huwelijk aan te gaan. Het geloof mag immers later geen bron van conflicten worden binnen het huwelijk. Ook niet als er eenmaal kinderen komen. Zolang twee mensen nog samen zijn kan men elkaar vrij laten, maar als er kinderen zijn, dan is er een gezamenlijke opvoedingsverantwoordelijkheid. Het is soms nog wat vroeg om daar in de verkeringstijd al aan te denken. Je hoort wel eens: "Dat zien we later wel". Toch is het verstandig elkaar daarover te bevragen. Echte liefde voor elkaar gaat dit probleem niet uit de weg maar levert soms verrassende kennis van elkaar op. Al is de partner niet kerkelijk opgegroeid, toch heeft hij/zij soms meer geloof dan je aanvankelijk vermoedt en staat hij of zij heel welwillend tegenover een kerkelijk huwelijk.

In alle gevallen wordt een kerkelijke viering aangepast aan de aanwezigen. Wanneer veel niet-gelovigen aanwezig zijn zal er meer nadruk liggen op menselijke waarden zoals de liefde en de vriendschap. Zijn er veel gelovigen van andere christelijke kerkgemeenschappen dan kan er meer uit de bijbel gelezen worden en kunnen er liederen uit het Liedboek der Kerken gezongen worden.
Bij een gemengd kerkelijk paar is het zelfs mogelijk om een dominee actief in de dienst mee te laten doen.

Soms zal gekozen worden voor een dienst in een reformatorische kerk. In dit geval kan, na een voorafgaand gesprek met de pastoor en schriftelijke ondertekening van de huwelijksbeloften, het huwelijk ook door de katholieke kerk erkend worden als een sacramenteel kerkelijk huwelijk. Eventueel kan de priester dan in de andere kerk een rol vervullen in de huwelijksdienst.

Een tweede situatie is dat men al een tijdje samenwoont of alleen burgerlijk gehuwd is (en al kinderen heeft). In veel gevallen wilde men wel trouwen maar waren er problemen in de familie of had men het geld niet voor een trouwfeest. Of men was in de tijd van het gaan samenwonen nog niet zo in het geloof ontwikkeld of met de kerk verbonden dat er aan een huwelijk gedacht werd. In de loop der jaren is er sprake van een geloofsontwikkeling waardoor men toch denkt aan een kerkelijk huwelijk.
Is het dan te laat? Het kerkelijk huwelijk moet toch op dezelfde dag als het burgerlijk huwelijk gesloten worden? Nee. Het burgerlijk huwelijk moet inderdaad aan het kerkelijk huwelijk vooraf gaan, maar het kerkelijk huwelijk kan veel later gesloten worden. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat men alvast voor de burgerlijke stand trouwt vanwege financiële voordelen of vanwege de huisvestingsmogelijkheden, terwijl men aan een kerkelijk huwelijk nog niet toe is. Is bij de partners eenmaal de overtuiging gerijpt dat God hen voor elkaar bestemd heeft, dan kan alsnog het kerkelijk huwelijk gesloten worden. Als men verlangt naar een kerkelijk huwelijk dan kan het burgerlijk huwelijk tot sacrament verheven worden door enkele gesprekken met de pastor en de ondertekening van de huwelijks- en trouwbeloften. Dan heeft men toch een kerkelijk erkend huwelijk. Eventueel kan daar een viering op volgen, maar dat hoeft niet per sé.

In sommige gevallen hebben katholieken een eerder burgerlijk huwelijk gehad dat niet voor de kerk gesloten was. Na echtscheiding heeft men een nieuwe levenspartner leren kennen met wie men wel graag een kerkelijk huwelijk sluit. Aangezien het eerste huwelijk voor de kerk nooit geldigheid heeft gehad is er geen beletsel om nu wel voor de kerk te trouwen.

Men denkt soms: "Ik ga bijna nooit meer naar de kerk. Dan kan ik ook niet voor de kerk trouwen.". Men kan goede redenen hebben om niet meer naar de kerk te gaan. Het kan ook zijn dat je er niet in opgevoed bent. Het kan zijn dat de zondagsdienst je niets zegt. Het kan zijn dat je het te druk hebt met andere dingen. Elke pastoor zal dit betreuren. Maar het is kerkrechterlijk gezien geen beletsel voor een kerkelijk huwelijk. Indien men sterke godsdienstige motieven heeft om toch voor de kerk te trouwen, dan moet de pastoor over zijn bedenkingen heenstappen en de kandidaatgehuwden respecteren. Het kerkelijk huwelijk is een verbond met God en de kerk is slechts een middelaar tussen God en mensen. Indien men zich sterk met de Schepper verbonden voelt en niet wil samenwonen zonder Gods zegen en bevestiging, dan heeft men een goede reden om voor de kerk te trouwen.

Vaak gaat men samenwonen omdat men (plotseling) een huis krijgt, omdat één van de twee partners uit het ouderlijk huis weg moet of ver van zijn werk woont, etc. Men wil eerst het huis inrichten, dan nog wat sparen en dan pas aan kinderen denken. Begrijpelijk. Maar waarom zou je in zo’n geval niet in stilte voor de kerk trouwen? De kerkelijke viering en de bruidsjapon zijn niet essentieel. De trouwbelofte wel en die mag onder 10 ogen gegeven worden: met de pastoor en twee getuigen erbij. Dat kan gewoon op de pastorie of bij iemand thuis. Dat kost niets en is voor God even goed als een huwelijkssluiting met veel pracht en praal.
Voor jongeren die een huis krijgen, maar in geweten geen vrede kunnen hebben met een vrije samenwoning is dit de ideale oplossing.
Deze mogelijkheid is er ook als bijvoorbeeld de ouders of de familie van één van de partners fel tegen een kerkelijk huwelijk is.

Als men vanwege de omstandigheden voor de kerk in stilte trouwt, dan is het altijd mogelijk om later alsnog een kerkelijk viering te houden, net zoals na een nooddoop nog een kerkelijk presentatie plaatsvindt. Er kan dan bijvoorbeeld een mis uit dankbaarheid gevierd worden waarbij de gehuwden hun eerder in stilte gegeven trouwbelofte openlijk hernieuwen.

Het geschrevene geeft alleen wat mogelijkheden aan om kerkelijk te trouwen daar waar men het misschien niet verwacht. Waarom men voor de kerk zou trouwen? Daar zijn heel wat goede redenen voor aan te halen. Daar zijn boeken over vol geschreven. Maar bovenal moet men zich ertoe geroepen voelen. Niet het eigen voordeel, een kerkelijke wet of het in de mode zijn is grond voor een sacramenteel huwelijk, maar de liefde van God die man en vrouw oproept tot trouw en dienstbaarheid aan Zijn Rijk. God roept ons op om ons leven met het Zijne te verbinden en voor man en vrouw samen is dat in het sacramenteel huwelijk.